Institut u Cirihu
Bošnjački institut - Fondacija Adil Zulfikarpašić
Bošnjački institut u Cirihu osnovan je 6.6.1988. godine. Naime, tog dana je Bošnjački institut registriran kao Fondacija

Ideja za formiranje Bošnjačkog instituta javila se još u godinama ranog emigrantskog i disedentskog života Adila Zulfikarpašiċa. On je tada posjedovao dvije biblioteke. Jednu je rasformirao, jer se bavio mišlju da odseli u Ameriku ili u Australiju, dok je drugu ostavio u Beču, kada se odselio u Švicarsku. U Švicarskoj je formirao biblioteku, po treċi put u emigraciji, koja je poslužila kao temelj Bošnjačkog instituta.

U uvodu Statuta Bošnjačkog instituta, kao osnovnu motivaciju njegovog utemeljenja, Osnivač ističe očuvanje integriteta i samostalnosti Bošnjaka, njihove kulture, religije i jezika, uz puno poštovanje tih vrijednosti kod drugih naroda. Dakle, cilj je bio da to bude obrazovno istraživački institut čiji je zadatak da promovira kulturnu baštinu, povijesne istine, i znanstveno-umjetničke aktivnosti Bošnjaka, kao i drugih naroda sa kojima Bošnjaci stoljeċima žive zajedno.

Prema tome, aktivnosti Instituta sastojale su se u:

  • Vršenju naučnih istraživanja, u saradnji sa švicarskim naučnim ustanovama, kao što je Slavistički institut Univerziteta u Cirihu, i             drugim sličnim institucijama
  • Razvijanju naučno vođenog arhiva u saradnji sa sličnim ustanovama u Švicarskoj, kao što je npr. Centralna biblioteka u Cirihu, i drugim zemljama
  • Organiziranju naučnih susreta i seminara
  •  Izdavačkoj djelatnosti
  •  Dodjeli stipendija i drugih finansijskih potpora za studije i radove naučnog i kulturnog značaja koji doprinose unapređanju ciljeva Fondacije

Bošnjački institut u Cirihu bio je smješten u ulici Sonneggstrasse 4, u okviru univerzitetskog kompleksa. U njoj su bili smješteni biblioteka, arhiv, tehnička oprema, umjetnička zbirka i što je najvažnije knjižni fondovi Instituta, te prostori za naučnoistraživački rad. U samom potkrovlju Instituta nalazile su se gostinjske sobe i knjigoveznica.

Centralno mjesto u Institutu zauzimala je biblioteka, sa preko 60 hiljada kataloških jedinica, koja se iz godine u godinu popunjavala i širila. Katalog knjiga vodio se uporedo na dva sistema: kao klasična kartoteka i kao elektronska baza podataka (po američkom bibliotečkom sistemu DataTrek-USM2). Biblioteka je bila podijeljena po odjelima koji su, svaki za sebe, predstavljali određenu cjelinu.

Jezgro biblioteke, i tada kao i danas, bio je odjel Bosnika (također nazvana Husein-beg po Adil-begovom ocu), koja je sadržavala veċinu knjiga, rukopisa, dokumenata i časopisa o Bosni i Hercegovini, na bosanskom, arapskom, turskom, engleskom, francuskom i brojnim drugim svjetskim jezicima, kao i radove bosansko-hercegovačkih autora iz svih područja ljudskog znanja, umijeċa i aktivnosti. Tu je također i Zbirka rukopisa koja broji više stotina originala iz raznih oblasti, kao što su pravo, politika, religija, medicina, astrologija, muzika iz perioda od 13. do 19. stoljeća, itd.

Ostali odjeli su Jugoslavika, Serbika, Slovenika, Turkika, Kroatika (također nazvana Tatjana po Adil-begovoj supruzi) i Emigrantika. Emigrantika je tad, kao i danas, vjerovatno najkompletnija zbirka nadaleko, koja sadrži veċinu onoga što su emigracije hrvatska, srpska, makedonska, slovenačka i bošnjačka objavljivale širom svijeta tokom 45 godina vladavine komunizma u Jugoslaviji.

Veoma značajan odjel je Islamika (također nazvana Zahida-hanuma po Adil-begovoj majci), sa bogatom kolekcijom komentara Kur'ana, historijskih djela na arapskom, turskom i persijskom jeziku, enciklopedija, zbirkom klasičnih arapskih radova sa područja astrologije, medicine, matematike i drugih prirodnih znanosti; fototipskom zbirkom klasičnih djela u izdanju Goethe univerziteta u Frankfurtu, itd.

Posebno odjeljenje Bošnjačkog instituta bio je Arhiv dokumenata iz različitih razdoblja, koji su bitni za proučavanje povijesti Bosne i Hercegovine, kao i prostora bivše Jugoslavije.

U Cirihu je, u sklopu Instituta, formiran i Dokumentacijski centar o ratu u BiH (1992.-1995.), u kojem se prikuplja i katalogizira sva dostupna građa, štampani materijali, fotografije, video i audio zapisi.

Tu je također formirana i priručno-informativna biblioteka sa rječnicima, enciklopedijama, leksikonima, almanasima, atlasima, kao i Zbirka novina i časopisa, u kojoj se nalaze kompletna godišta različitih informativnih i stručnih novina i časopisa sa prostora Bosne i Hercegovine i susjednih zemalja, što sežu do početka njihovih izdavanja. 

 

U Bošnjačkom institutu u Cirihu formirana je i Kartografska zbirka sa brojnim raritetima iz evropskih i azijskih kolekcija historijskih i geografskih karata, kao i Zbirka umjetničkih djela (slika, grafika, akvarela, skulptura itd.) bošnjačkih stvaralaca, kao i radove stranih umjetnika koji se odnose na Bosnu. Tokom 13 godina djelovanja u Cirihu Bošnjački institut je razvio i veoma živu izdavačku djelatnost, objavivši više od 30 knjiga.
 
Vakif Adil Zulfikarpašiċ predvidio je, po samom utemeljenju Fondacije Bošnjačkog instituta u Cirihu, da Institut može osnivati svoje i sebi srodne pod-institucije u inozemstvu ili u Bosni i Hercegovini. Tako je otvorena podružnica Bošnjačkog instituta u Sarajevu 1991. godine, koja je posjedovala blizu 30 000 knjiga.
 
Bošnjački institut u Cirihu, kao i njegov odjel u Sarajevu, djelovali su sve do maja 2001. godine, kada je otvoren Bošnjački institut u Sarajevu (24.maja, 2001.), u koji su prenešeni svi fondovi i građa iz Instituta u Cirihu i odjela u Sarajevu.